ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 11 ਅਕਤੂਬਰ
ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਆਈ.ਟੀ. ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਟੀਫ਼ੀਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ਏ.ਆਈ.) ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੁੜ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਇਕਜੁੱਟ, ਸਮਾਂਬੱਧ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੌਮੀ ਏਜੰਡੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਕਰਨ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਕਹੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਉੱਦਮਤਾ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਕੌਮੀ ਰੀ-ਸਕਿੱਲਿੰਗ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਟੀਚੇ ਜਨਤਕ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਇਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅਥਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਜਾਵੇ।
ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਨਿੱਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪ ਮੰਤਰੀ ਲੀ ਝੋਂਗ ਨੇ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਟੇਟ ਕੌਂਸਲ ਸੂਚਨਾ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਤਰਾਲਾ ਏ.ਆਈ. ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਚੀਨ ਦੀ 2026-2030 ਦੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਬਜਟ ਜਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਟੀਚਿਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਕੇ ਇਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਜਿਹੇ ਇਕਜੁੱਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ, ਮਾਪਣਯੋਗ ਟੀਚੇ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਹੋਵੇ।
ਏ.ਆਈ. ਆਈ.ਟੀ. ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ
ਸਿੱਧੂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਰਚ 2025 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 56.7 ਲੱਖ ਲੋਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮਾਡਲ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਕੋਡ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਏ.ਆਈ. ਆਧਾਰਿਤ ਕੋਡਿੰਗ ਏਜੰਟ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਕੰਮ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਲੇਬਸ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਲੋੜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਏ.ਆਈ. ਦਾ ਉਹੀ ਔਜ਼ਾਰ ਕਿਸੇ ਕੋਡਰ ਦੀ ਲੋੜ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਿਵੈਲਪਰ ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਔਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹੀ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏ.ਆਈ. ਕਾਰਨ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਔਸਤ ਵਾਧਾ ਕਈ ਵਾਰ ਉਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਢੁਕਵੀਂ ਸਿਖਲਾਈ ਕਿੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਪੰਜ ਨੁਕਾਤੀ ਸੁਝਾਅ
ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੰਜ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ:
1. ਕੌਮੀ ਰੀ-ਸਕਿੱਲਿੰਗ ਮਿਸ਼ਨ: ਆਈ.ਟੀ. ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਉੱਦਮਤਾ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਨੈਸਕੌਮ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਮਿਸ਼ਨ ਚਲਾਉਣ। ਇਸ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਟੀਚੇ ਜਨਤਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਮਿਆਰ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਆਡਿਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
2. ਮੁੜ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਕ੍ਰੈਡਿਟ: ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸਹੂਲਤ ਜਾਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
3. ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸੁਧਾਰ: ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਬੀ.ਸੀ.ਏ. ਅਤੇ ਐੱਮ.ਸੀ.ਏ. ਦੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਧਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ ਏ.ਆਈ.ਸੀ.ਟੀ.ਈ. ਅਤੇ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ. ਨੂੰ ਸਮਾਂਬੱਧ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰੇ।
4. ਏ.ਆਈ. ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ: ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਏ.ਆਈ. ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝ ਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪਰਖੀ ਜਾਵੇ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਏ.ਆਈ. ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
5. ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ: ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਬਦਲਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹੌਲ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾ ਸਕਣ।
ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ
ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਏ.ਆਈ. ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਾਵਾ ਅਤੇ ਸੀ++ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿੰਟੈਕਸ ਨੂੰ ਸਮੈਸਟਰ ਭਰ ਰਟਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਐਲਗੋਰਿਦਮ, ਫ਼ਲੋਚਾਰਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਕੋਡ ਲਿਖਣ ਲਈ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਹੀ ਸਿਧਾਂਤ ਕੋਡ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪਰਖਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ (ਸੀ.ਬੀ.ਐੱਸ.ਈ.) ਵੱਲੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਤੀਜੀ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਕੰਪਿਊਟੇਸ਼ਨਲ ਥਿੰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਏ.ਆਈ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਕਦਮ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਪਹਿਲ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੜੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪੰਜਾਬ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਹਿਲ
ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਈ.ਟੀ. ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਏ.ਆਈ. ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬਦਲਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਟੀਚਿਆਂ, ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕੌਮੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੋੜ ਹੈ।
